Một chiến dịch săn người rùng rợn đang biến cả vùng Tigray phía bắc Ethiopia thành địangục trần gian. Theo tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) công bố hôm nay, chính quyền khu vực này đã và đang BẮT CÓC, cưỡng bức tuyển quân trái phép hàng loạt dân thường — trong đó có những đứa trẻ mới CHỈ 15 TUỔI — kể từ ít nhất tháng 4/2026.
Bắt người “từng góc phố”, đánh đến ngất xỉu
Lực lượng và quan chức Tigray xông vào tận nhà lúc nửa đêm, chặn bắt đàn ông và bé trai ngay giữa đường, trong công sở, và tại các mỏ vàng — nơi mưu sinh của biết bao thanh niên trong vùng. Một người dân thị trấn Adi Gudem kể lại buổi sáng kinh hoàng cuối tháng 6: “Lực lượng vũ trang bắt đầu gom người từ mọingóc ngách của thị trấn. Cả tài xế xe Bajaj cũng bị bắt.”
Kinh hoàng hơn, giữa lúc Adi Gudem đang thiếu nước trầm trọng, những thanh niên đẩy xe chở nước phục vụ cộng đồng cũng bị lôi đi. “Một người chủ xe cố bỏ chạy, nhưng dân quân đánh anh ta dữ dội đến mức anh ngã gục, bất tỉnh,” nhân chứng bàng hoàng thuật lại.
Nhảy khỏi xe tải đang lao vun vút — rồi nằm bất động
Câu chuyện ám ảnh nhất xảy ra tại mỏ vàng gần Kola Tembien, vùng Trung Tigray. Ngày 22/5, cảnh sát và lực lượng TDF ra lệnh cho thợ mỏ ngừng làm việc, viện cớ đất “cần cho đầu tư”. Đến sáng 25/5, hàng chục cảnh sát và binh lính quay lại, dồn thợ mỏ, đánh đập một số người rồi phân loại theo quận (wereda).
Một thợ mỏ kể mình bị nhốt cùng khoảng 50–60 người đàn ông và bé trai suốt 8 tiếng trong một tòa nhà dang dở: “Chúng tôi đói và khát… Một lãnh đạo wereda đến báo chúng tôi sẽ phải gia nhập TDF. Tất cả phản đối… nhưng họ có súng, bắt đầu đẩy mọi người lên xe tải… Xe phóng cực nhanh. Một người nhảy xuống, ngã trên đường. Khi nhìn lại, chúng tôi thấy anh ta không cử động nữa.” Người đàn ông này chỉ thoát được khi xe giảm tốc.
Không tìm được con? Chúng bắt luôn cha mẹ và em út!
Nỗi khiếp sợ lan khắp vùng. Nhiều người phải ngủ ngoài trời, đổi chỗ mỗi đêm để trốn. “Chúng tôi không ngủ được,” một lao động30 tuổi nói. “Phải đổi chỗ mỗi đêm. Nhưng vừa chạy vừa trốn thì làm sao yên tâm được. Vì bạn bỏ lại người thân — như em trai út. Nếu không tìm được bạn, họ bắt người thân nhỏ tuổi của bạn.”
Một người mẹ bị giữ suốt 10 ngày tại văn phòng hành chính cùng nhiều phụ huynh khác: “Con trai tôi 19 tuổi. Tôi nói tôi nghèo, không đủ sức đưa nó đi, nhưng họ không tin. Chúng tôi bị giữ cảngày, không cơm không nước. Tối họ thả về, rồi lại đòi chúng tôi đưa con đến, không thì tiếp tục bị giam.”
Bỏ lại vợ đang mang thai để chạy trốn
Nỗi sợ hãi xé nát bao gia đình. Một người đàn ông 32 tuổi kể cha ông bị gọi lên chính quyền địa phương (kebele): “Họ biết cha tôi có con trai đủ tuổi phục vụ, nên bảo tôi phải gia nhập cuộc chiến. Cha bảo tôi phải đi ngay. Tôi chuyển đến Addis một tuần trước, bỏ lại người vợ đang mang thai. Tôi không đủ tiền để đưa côấy đi.”
Một nông dân ở vùng Tây Bắc chua chát: “Người ta sống trong sợ hãi. Nó ảnh hưởng đến biết bao cuộc đời. Ai biết được, có ngày họ sẽ đến bắt cả tôi.”
Vì sao cả một vùng đất rơi vào cơn ác mộng này?
Human Rights Watch đã ghi nhận 6 vụ tuyển quân cưỡng bức, dựa trên phỏng vấn từ xa với 18 người trong tháng 6, gồm nhân chứng, thân nhân người bị bắt lính và những người trốn thoát. Chiến dịch bùng phát sau nhiều tháng căng thẳng leo thang giữa chính phủ liên bang Ethiopia và Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF) — hai bên từng giao tranh trong cuộc xung đột vũ trang 2020–2022 gây vô số tội ác, trước khi ký thỏa thuận đình chiến tháng 11/2022.
Đầu tháng 6, đảng Tigray ban hành sắc lệnh bắt buộc nghĩa vụ quân sự. Người phátngôn của đảng này PHỦ NHẬN cáo buộc cưỡng bức, khẳng định những người bảo vệ Tigray đều tự nguyện. Nhưng lời khai từ chính người dân lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác. “Ba người đàn ông vũ trang mặc quân phục TDF đến nhà tôi,” một cựu binh trốn thoát cuối tháng 4 kể. “Không chỉ mình tôi: khoảng 17 người khác bị đưa cùng tôi đến đồn cảnh sát thị trấn. Có bốn năm thanh thiếu niên chỉ tầm 16–17 tuổi.”
Đây là TỘIÁC CHIẾN TRANH — thế giới ở đâu?
Bà Laetitia Bader, Phó Giám đốc phụ trách châu Phi của Human Rights Watch, lên án: “Chiến dịch cưỡng bức tuyển quân đàn ông và trẻ em của chính quyền Tigray đang tạo ra bầu khôngí sợ hãi khắp vùng. Chính quyền phải lập tức chấm dứt và cho phép những người bị tuyển quân trái phép trở về nhà.”
Luật chiến tranh nghiêm cấm việc lực lượng vũ trang phi nhà nước cưỡng bức tuyển quân, coi đó là hành vi “xâm phạm nhân phẩm” theo Điều 3 chung của các Côngước Geneva 1949. Việc tuyển hoặc sử dụng trẻ em dưới 18 tuổi — dù cưỡng bức hay tự nguyện — là vi phạm nghiêm trọng nhân quyền trẻ em, và là TỘI ÁC CHIẾN TRANH đối với trẻ dưới 15 tuổi. Ethiopia đã phê chuẩn Nghị định thư không bắt buộc của Công ước về Quyền Trẻ em liên quan đến trẻ em trong xung đột vũ trang từ năm 2014.
- Liên minh châu Phi cùng Kenya, Nam Phi, Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu — những bên ủng hộ thỏa thuận đình chiến 2022 — được kêu gọi gây sứcép buộc chính quyền Tigray dừng cưỡng bức tuyển quân.
- Thả toàn bộ trẻ em và những người bị cưỡng bức tuyển quân, thu hồi khẩn cấp sắc lệnh nghĩa vụ.
- Các cơ chế giám sát quốc tế, gồm cơ chế giám sát của Liên minh châu Phi và Văn phòng Caoủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, cần điều tra và công bố công khai.
“Việc chấm dứt giao tranh ở Tigray từng mở ra cơ hội hàn gắn những cuộc đời và xã hội tan nát,” bà Bader cảnh báo. “Nhưng khi chính quyền phung phí cơ hội đó, và bóng ma giao tranh mới lại rình rập, các chính phủ liên quan phải hành động khẩn cấp để ngăn chặn những tội ác tương lai.” Liệu thế giới có kịp ra tay trước khi quá muộn?
Bình luận