Sáng 25/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự sửa đổi. Điểm gây chú ý: Chính phủ đề xuất không tổ chức Cơ quan điều tra VKSND Tối cao, đồng thời chuyển thẩm quyền sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an. Nếu được thông qua, hệ thống điều tra sẽ chỉ còn hai đầu mối thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Câu hỏi nóng: “gộp máy” là giảm cồng kềnh, hay giảm luôn một kênh kiểm soát quyền lực?
0,04% Hoạt Động Điều Tra: Con Số Nhỏ, Nhưng Rúng Động Lớn?
Lý do được nêu khá mạnh về mặt thống kê: từ 1/1/2018 đến 31/3/2026, cơ quan điều tra của VKS xử lý 390 vụ với 700 bị can, chiếm khoảng 0,04% hoạt động điều tra cả nước. Dự luật cho rằng con số quá nhỏ, duy trì một đầu mối riêng có thể gây cồng kềnh, chồng chéo. Nhưng chính vì “nhỏ”, nhiều người đặt câu hỏi: nếu bỏ, phần giá trị còn lại là chức năng giám sát tư pháp, có bị coi nhẹ?
Chân Dung Cơ Quan Điều Tra Ít Người Biết, Nhưng Liên Quan Mật Thiết Đến Tư Pháp
Cơ quan điều tra của VKSND Tối cao vốn có chức năng điều tra một số tội phạm xảy ra trong hoạt động tư pháp. Đây không phải mảng “đếm số vụ” đơn thuần. Khi điều tra các sai phạm trong tố tụng, việc một cơ quan tư pháp giữ kênh điều tra riêng được xem như một lớp độc lập, giảm nguy cơ “một tay vừa cầm kiếm vừa cầm cân”. Nếu chuyển thẩm quyền sang Bộ Công an, cơ chế kiểm soát sẽ được thiết kế thế nào để vẫn khách quan?
Thâu Về Một Mối: Lợi Hay Rủi Ro?
Theo đề xuất, hồ sơ và thẩm quyền có thể được chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an. Nếu được thông qua, toàn cảnh hệ thống sẽ còn hai cơ quan điều tra thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Một số ý kiến cho rằng đây là cuộc “tối giản hóa bộ máy”: phòng ít việc thì dọn hồ sơ sang phòng bên cạnh. Nhưng với tố tụng hình sự, thứ cần đếm không chỉ là số vụ án, mà còn là cơ chế giám sát quyền lực.
Người Dân Được Bảo Vệ Ra Sao Nếu “Trọng Tài” Cũng Là Người Điều Tra?
- Việc bỏ Cơ quan điều tra VKSND Tối cao khiến dư luận lo về tính độc lập khi điều tra tội phạm trong hoạt động tư pháp.
- Thẩm quyền chuyển sang Bộ Công an làm dấy lên câu hỏi: ai kiểm soát công tác điều tra nếu chính cơ quan đó xử lý nhiều vụ việc?
- Dự luật còn phải được Quốc hội xem xét, quyết định, nên tranh luận “bỏ hay giữ” vẫn chưa có hồi kết.
Chưa Có Hồi Kết: Quốc Hội Sẽ Nói Gì?
Điều đáng bàn không đơn giản là “bỏ hay giữ”, mà là nếu bỏ thì quyền hạn được chuyển đi đâu, cơ chế giám sát ra sao và người dân được bảo vệ thế nào. Với con số 390 vụ, 700 bị can và tỷ lệ khoảng 0,04%, đề xuất đang chạm vào một vấn đề lớn hơn: cân bằng quyền lực trong tư pháp. Quốc hội sẽ chọn tinh gọn bộ máy, hay giữ một kênh kiểm soát độc lập? Đây là câu hỏi mà người dân, giới luật sư và dư luận đều đang dõi theo.
Bình luận